Capital One Advisers
Capital One Advisers

Bankowość korporacyjna

Słownik M&A i corporate finance: 59 haseł po polsku i angielsku

Słownik M&A i corporate finance: bankowość korporacyjna

Słownik M&A i corporate finance

Hasła tego działu dotyczą finansowania firm przez banki. Opisują rodzaje kredytów, umowę kredytu i jej postanowienia, kowenanty i przypadki naruszenia, zabezpieczenia, oprocentowanie i prowizje, a także gwarancje, akredytywy, cash pooling i transakcje ograniczające ryzyko stopy procentowej i kursu walut.

Opracowanie: zespół Capital One Advisers. Ostatni przegląd haseł: 12 listopada 2026 r.

Hasła od A do Z (59):

Agent kredytu i aranżer

ang. facility agent and arranger

Agent kredytu i aranżer to role banków w kredycie konsorcjalnym (syndykowanym). Aranżer przygotowuje strukturę finansowania, negocjuje warunki z kredytobiorcą i zaprasza inne banki do konsorcjum, a za tę pracę otrzymuje prowizję. Agent kredytu obsługuje kredyt po podpisaniu umowy: przyjmuje wnioski o wypłatę, rozlicza płatności, zbiera od kredytobiorcy informacje oraz sprawozdania i przekazuje je bankom. W konsorcjum działa często także agent zabezpieczeń, który przyjmuje zabezpieczenia na rzecz banków i wykonuje wynikające z nich prawa. Przy zastawie rejestrowym i hipotece działa jako administrator zastawu i administrator hipoteki, we własnym imieniu, ale na rachunek banków.

Zobacz też: kredyt konsorcjalny (syndykowany), prowizje kredytowe.

Akredytywa dokumentowa

ang. documentary letter of credit

Akredytywa dokumentowa to pisemne zobowiązanie banku działającego na zlecenie klienta, ale we własnym imieniu, że zapłaci beneficjentowi ustaloną kwotę, gdy beneficjent spełni wszystkie warunki akredytywy (art. 85 Prawa bankowego). Warunkiem jest zwykle przedstawienie dokumentów określonych w akredytywie, takich jak konosament potwierdzający załadunek towaru, faktura handlowa czy świadectwo pochodzenia. Akredytywa chroni sprzedającego przed brakiem zapłaty, a kupującemu daje pewność, że bank zapłaci dopiero po przedstawieniu dokumentów zgodnych z jej warunkami. Bank bada dokumenty, więc akredytywa nie gwarantuje jakości towaru. W handlu międzynarodowym strony stosują zwykle reguły Międzynarodowej Izby Handlowej (UCP 600).

Zobacz też: finansowanie handlowe, gwarancja bankowa.

Beneficjent rzeczywisty i KYC

ang. beneficial owner and KYC

Beneficjent rzeczywisty to osoba fizyczna, która sprawuje bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem albo w której imieniu nawiązuje się stosunki gospodarcze lub przeprowadza transakcję okazjonalną; w spółce jest nim zwykle osoba mająca ponad 25% udziałów, akcji lub głosów albo inną formę kontroli, a gdy mimo udokumentowanych działań nie da się jej ustalić albo są wątpliwości co do jej tożsamości i nie stwierdzono podejrzeń prania pieniędzy ani finansowania terroryzmu, osoba zajmująca wyższe stanowisko kierownicze. KYC (know your customer) to procedura, w której bank identyfikuje klienta i jego beneficjentów rzeczywistych i weryfikuje ich tożsamość, ocenia cel i charakter relacji gospodarczej, na bieżąco ją monitoruje oraz, gdy wymagają tego okoliczności, bada źródło pochodzenia środków, zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Spółki objęte obowiązkiem, z wyjątkiem między innymi spółek publicznych, zgłaszają beneficjentów do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Niekompletna dokumentacja KYC opóźnia otwarcie rachunku i wypłatę kredytu.

Zobacz też: umowa kredytu, prawne due diligence.

Cash pooling

ang. cash pooling

Cash pooling to usługa bankowa, w której salda rachunków spółek z jednej grupy kapitałowej zarządzane są wspólnie, aby nadwyżki jednych spółek pokrywały niedobory innych. W cash poolingu rzeczywistym (zero-balancing) środki są fizycznie przenoszone między rachunkami uczestników a rachunkiem spółki wiodącej, co tworzy wzajemne należności i zobowiązania spółek grupy. W cash poolingu wirtualnym (notional) salda dodatnie i ujemne kompensuje się wyłącznie do naliczenia odsetek, bez przelewów między rachunkami. Rozwiązanie może obniżyć koszty odsetek i ograniczyć potrzebę finansowania zewnętrznego, ale wymaga rozliczeń zgodnych z zasadami cen transferowych. Przy sprzedaży spółka przejmowana wychodzi zwykle z cash poolingu grupy sprzedającego.

Zobacz też: kapitał obrotowy netto, NWC; limit wielocelowy (linia wielocelowa); mechanizm podzielonej płatności.

Certyfikat zgodności

ang. compliance certificate

Certyfikat zgodności (compliance certificate) to dokument, który kredytobiorca okresowo przekazuje bankowi, zwykle razem ze sprawozdaniem finansowym, aby potwierdzić, że spełnia kowenanty finansowe z umowy kredytu. Zawiera obliczenia wskaźników, na przykład wskaźnika długu netto do EBITDA lub DSCR, oraz oświadczenie, że nie trwa przypadek naruszenia, albo opis naruszenia i działań podjętych w celu jego usunięcia. Podpisują go zwykle członkowie zarządu, a umowa może wymagać potwierdzenia obliczeń przez biegłego rewidenta. Nieprzekazanie certyfikatu w terminie albo podanie w nim nieprawdziwych danych jest zwykle przypadkiem naruszenia.

Zobacz też: kowenanty, przypadek naruszenia, wskaźnik długu netto do EBITDA, wskaźnik pokrycia obsługi długu.

Debt push-down

ang. debt pushdown

Debt push-down to przeniesienie długu zaciągniętego na zakup spółki z poziomu spółki celowej, która nabyła spółkę, na poziom spółki przejmowanej, której przepływy pieniężne mają ten dług spłacić. Najczęściej następuje przez połączenie spółki celowej ze spółką przejmowaną po zamknięciu transakcji, a czasem przez refinansowanie długu na poziomie spółki przejmowanej. Dług można wtedy obsługiwać bezpośrednio z przepływów spółki przejmowanej, a bank finansujący przejęcie może ustanowić zabezpieczenia na jej majątku. Dywidenda wypłacana spółce celowej pozwala obsługiwać jej dług z przepływów spółki przejmowanej, ale go nie przenosi. Struktura wymaga analizy ograniczeń właściwych dla formy prawnej spółki, w tym zasad finansowania przez spółkę akcyjną nabycia jej akcji (art. 345 KSH), zakazu wypłat dla wspólników z majątku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego (art. 189 § 2 KSH) i skutków podatkowych. Koszty finansowania dłużnego uzyskanego na nabycie udziałów lub akcji nie są kosztem uzyskania przychodów w części, w jakiej pomniejszałyby podstawę opodatkowania obejmującą przychody z kontynuowanej działalności nabytej spółki, w szczególności po połączeniu (art. 16 ust. 1 pkt 13e ustawy o CIT).

Zobacz też: kredyt akwizycyjny, kowenanty.

Faktoring i faktoring odwrotny

ang. factoring and reverse factoring

Faktoring to finansowanie należności handlowych: firma przenosi na faktora wierzytelności od odbiorców i otrzymuje zaliczkę na ich poczet przed terminem płatności. W faktoringu pełnym (bez regresu) faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności odbiorcy, a w niepełnym (z regresem) może zażądać zwrotu zaliczki, gdy odbiorca nie zapłaci. Faktoring odwrotny organizuje odbiorca: faktor płaci jego dostawcom w terminie płatności faktury albo przed nim, a odbiorca rozlicza się z faktorem na uzgodnionych warunkach, często później. Faktoring przyspiesza wpływ gotówki z należności, a faktoring odwrotny może wydłużyć odbiorcy termin płatności i dać dostawcom wcześniejszą zapłatę, czasem pomniejszoną o dyskonto. W transakcji sprawdza się, czy saldo faktoringu należy do pozycji o charakterze dłużnym.

Zobacz też: cykl rotacji zobowiązań w dniach (okres spłaty zobowiązań handlowych), DPO; kredyt obrotowy.

Finansowanie handlowe

ang. trade finance

Finansowanie handlowe (trade finance) to produkty finansowe, głównie bankowe, które finansują transakcje handlowe, obsługują płatności lub ograniczają ich ryzyko, zwłaszcza w handlu zagranicznym. Obejmuje akredytywy dokumentowe, gwarancje bankowe, na przykład zapłaty, należytego wykonania kontraktu czy przetargowe, inkaso dokumentowe, a także finansowanie należności i zobowiązań, w tym faktoring. Zależnie od produktu ogranicza ryzyko, że kontrahent nie zapłaci albo nie wykona umowy, i może pozwolić wydłużyć terminy płatności bez zamrażania gotówki, choć bank może wymagać zabezpieczenia, na przykład kaucji. Gwarancje i akredytywy banki udostępniają często w ramach limitu wielocelowego (linii wielocelowej).

Zobacz też: faktoring i faktoring odwrotny.

Finansowanie projektów

ang. project finance

Finansowanie projektów (project finance) to finansowanie przedsięwzięcia, na przykład elektrowni, farmy wiatrowej lub obiektu infrastrukturalnego, udzielane spółce celowej, której podstawowym źródłem spłaty są przepływy pieniężne z tego projektu. Sponsorzy wnoszą kapitał własny, a finansowania udziela się bez regresu do sponsorów albo z ograniczonym regresem. Bank ocenia przede wszystkim umowy projektu, ryzyko budowy i eksploatacji oraz prognozowany DSCR. Zabezpieczeniem są aktywa i prawa z umów spółki celowej. Finansowanie ma długi termin i harmonogram spłat dopasowany do przepływów projektu.

Zobacz też: wskaźnik pokrycia obsługi długu, kredyt konsorcjalny (syndykowany), umowa między wierzycielami.

Gwarancja bankowa

ang. bank guarantee

Gwarancja bankowa to jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta, że po spełnieniu przez beneficjenta określonych warunków zapłaty, które mogą być stwierdzone wskazanymi dokumentami dołączonymi do żądania, bank zapłaci beneficjentowi określoną kwotę (art. 81 Prawa bankowego). Udzielenie gwarancji wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. W obrocie stosuje się gwarancje zapłaty, należytego wykonania kontraktu, zwrotu zaliczki i przetargowe. Gwarancja jest zobowiązaniem samodzielnym. Przy gwarancji płatnej na pierwsze żądanie bank co do zasady sprawdza tylko, czy żądanie spełnia warunki gwarancji, i nie rozstrzyga sporu stron z umowy podstawowej. Nie mylić z poręczeniem.

Zobacz też: finansowanie handlowe, akredytywa dokumentowa, poręczenie.

Gwarancje publiczne

ang. public loan guarantees, BGK

Gwarancje publiczne to gwarancje spłaty kredytów udzielane przez Bank Gospodarstwa Krajowego w programach rządowych i unijnych, o które przedsiębiorca wnioskuje w banku kredytującym. Podstawowym produktem jest gwarancja de minimis dla mikro, małych i średnich przedsiębiorców: obejmuje co do zasady do 60% kwoty kapitału kredytu, maksymalnie 5 mln zł, na okres do 60 miesięcy przy kredycie obrotowym i do 120 miesięcy przy kredycie inwestycyjnym. Przy finansowaniu koncesjonowanej działalności w przemyśle obronnym pokrycie sięga do 80%, a przy wytwarzaniu określonych produktów podwójnego zastosowania do 70%. Zabezpieczeniem gwarancji jest weksel in blanco. BGK oferuje też inne gwarancje, na przykład Biznesmax Plus i Ekomax.

Zobacz też: kredyt inwestycyjny.

Harmonogram spłat, okres karencji i spłata balonowa

ang. repayment schedule, grace period, and balloon payment

Harmonogram spłat określa terminy rat kapitałowych i odsetkowych kredytu oraz wysokość rat kapitałowych; przy zmiennym oprocentowaniu kwota odsetek zależy od stopy w danym okresie. Okres karencji to czas na początku umowy, w którym kredytobiorca nie spłaca kapitału i płaci zwykle tylko odsetki; stosuje się go na przykład w kredycie inwestycyjnym, zanim inwestycja zacznie przynosić przychody. Spłata balonowa oznacza, że ostatnia rata jest znacznie wyższa od poprzednich, a spłata jednorazowa, że cały kapitał spłaca się na końcu. Wysoką ratę końcową kredytobiorca spłaca często z refinansowania.

Zobacz też: kredyt inwestycyjny, przedterminowa spłata kredytu, wskaźnik pokrycia obsługi długu.

Hipoteka

ang. mortgage

Hipoteka to ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości, które pozwala wierzycielowi dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela. Podstawą jest ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Hipoteka powstaje przez wpis do księgi wieczystej i zabezpiecza wierzytelność do oznaczonej sumy pieniężnej. Może obciążać też użytkowanie wieczyste i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Bank wymaga zwykle wyceny nieruchomości, a stosunek kredytu do jej wartości wyraża wskaźnik LTV.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, wskaźnik LTV.

Klauzula cross-default

ang. cross-default clause

Klauzula cross-default to postanowienie umowy kredytu lub warunków emisji obligacji, według którego naruszenie innej umowy finansowej przez kredytobiorcę, emitenta lub spółkę z ich grupy, zwykle powyżej określonej kwoty, jest także przypadkiem naruszenia tej umowy lub warunków emisji. Chroni wierzyciela przed sytuacją, w której naruszenie wobec innych wierzycieli już nastąpiło, a on musiałby czekać na naruszenie własnej umowy. Kredytobiorca negocjuje progi kwotowe, czas na usunięcie naruszenia i ograniczenie klauzuli do zadłużenia finansowego. Węższą odmianą jest cross-acceleration, która działa dopiero wtedy, gdy inny dług postawiono w stan wymagalności.

Zobacz też: przypadek naruszenia, kowenanty.

Kowenanty

ang. covenants

Kowenanty to zobowiązania kredytobiorcy albo emitenta obligacji zapisane w umowie kredytu albo w warunkach emisji obligacji, których niedotrzymanie jest zwykle przypadkiem naruszenia. Kowenanty finansowe wyznaczają dopuszczalne poziomy wskaźników, na przykład wskaźnika długu netto do EBITDA, DSCR lub ICR, badane zwykle co kwartał lub co pół roku. Kowenanty pozafinansowe nakazują określone działania, na przykład przekazywanie bankowi sprawozdań finansowych i utrzymywanie ubezpieczenia majątku, albo zakazują bez zgody banku określonych czynności, na przykład zbycia majątku, wypłaty dywidendy czy zaciągnięcia dodatkowego długu. Gdy kowenant może zostać naruszony, kredytobiorca występuje do banku o zgodę na odstępstwo (waiver).

Zobacz też: wskaźnik długu netto do EBITDA, wskaźnik pokrycia obsługi długu, kredyt akwizycyjny, przypadek naruszenia, zakaz ustanawiania zabezpieczeń, zgoda na odstępstwo, certyfikat zgodności, klauzula zmiany kontroli.

Kredyt akwizycyjny

ang. acquisition loan

Kredyt akwizycyjny to kredyt na sfinansowanie zakupu udziałów lub akcji innej spółki albo jej przedsiębiorstwa. Kredytobiorcą jest często spółka celowa kupującego, a spłata pochodzi zwykle z dywidend wypłacanych przez nabytą spółkę albo, po połączeniu, z jej przepływów pieniężnych, dlatego bank analizuje jej zdolność do obsługi długu po transakcji. Zabezpieczenia obejmują zwykle zastaw na nabywanych udziałach lub akcjach i zabezpieczenia na majątku spółki przejmowanej, z uwzględnieniem przepisów o finansowaniu przez spółkę akcyjną nabycia jej akcji (financial assistance, art. 345 KSH) i zakazu wypłat na rzecz wspólników z majątku spółki z o.o. potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego (art. 189 § 2 KSH). Umowa zawiera rozbudowane kowenanty i warunki uruchomienia kredytu.

Zobacz też: kowenanty, umowa między wierzycielami, refinansowanie, promesa kredytowa, kredyt pomostowy.

Kredyt inwestycyjny

ang. capital expenditure loan, capex loan

Kredyt inwestycyjny to kredyt na sfinansowanie określonego przedsięwzięcia inwestycyjnego, na przykład zakupu maszyn, budowy zakładu albo modernizacji, udzielany zwykle na kilka lub kilkanaście lat. Bank wymaga zwykle wkładu własnego i sprawdza, czy przepływy pieniężne firmy, w tym z nowej inwestycji, wystarczą na obsługę długu, często przy użyciu wskaźnika DSCR. Środki wypłaca jednorazowo albo w transzach, na przykład po przedstawieniu faktur lub potwierdzeniu postępu prac. Spłata kapitału zaczyna się nierzadko po okresie karencji, a zabezpieczeniem jest zwykle finansowany majątek.

Zobacz też: wskaźnik pokrycia obsługi długu, zabezpieczenia kredytu.

Więcej w artykule „Cztery drogi do kapitału. Dlaczego o sposobie finansowania średniej firmy przesądzają decyzje sprzed dwóch, trzech lat”.

Kredyt konsorcjalny (syndykowany)

ang. syndicated loan

Kredyt konsorcjalny (syndykowany) to kredyt udzielany jednemu kredytobiorcy lub kilku spółkom z grupy przez kilka banków na podstawie wspólnej umowy, w której każdy bank odpowiada za swoją część kwoty (umowę konsorcjum bankowego przewiduje art. 73 Prawa bankowego). Pozwala sfinansować kwoty przekraczające możliwości lub limity jednego banku. Konsorcjum organizuje aranżer, a po podpisaniu umowy obsługę prowadzi agent kredytu, który przekazuje płatności i informacje między stronami. Większość decyzji, na przykład o zgodzie na odstępstwo (waiver), podejmuje większość banków określona w umowie, a zmiana kwot lub terminów spłaty wymaga zgody określonej w umowie, często wszystkich banków albo wszystkich banków, których zmiana dotyczy. Dokumentacja jest zwykle oparta na wzorach Loan Market Association (LMA).

Zobacz też: agent kredytu i aranżer, kredyt akwizycyjny, umowa między wierzycielami, finansowanie projektów.

Kredyt obrotowy

ang. working capital facility

Kredyt obrotowy to kredyt na finansowanie bieżącej działalności firmy, przede wszystkim zapasów, należności i innych składników kapitału obrotowego. Może mieć formę kredytu nieodnawialnego spłacanego w ratach albo kredytu odnawialnego (rewolwingowego), a także kredytu w rachunku bieżącym. Bank ocenia wniosek na podstawie przepływów z działalności operacyjnej i cyklu konwersji gotówki (środków pieniężnych). Zabezpieczeniem bywają należności, zapasy albo gwarancja Banku Gospodarstwa Krajowego. Kredyt obrotowy nie służy finansowaniu zakupu środków trwałych, do którego przeznaczony jest kredyt inwestycyjny.

Zobacz też: kapitał obrotowy netto, NWC; faktoring i faktoring odwrotny.

Kredyt odnawialny (rewolwingowy)

ang. revolving credit facility, RCF

Kredyt odnawialny (rewolwingowy) to limit kredytowy, z którego kredytobiorca może wielokrotnie korzystać w okresie umowy, bo spłacona kwota znów staje się dostępna. Środki wypłaca się w odrębnych transzach na wniosek kredytobiorcy, zwykle na wybrane okresy odsetkowe; tym różni się od kredytu w rachunku bieżącym. W finansowaniu przejęć i w kredytach konsorcjalnych (syndykowanych) kredyt odnawialny (rewolwingowy) uzupełnia kredyty terminowe i finansuje kapitał obrotowy. Za utrzymywanie niewykorzystanej części limitu bank pobiera zwykle prowizję od niewykorzystanej kwoty (prowizję za gotowość).

Zobacz też: kredyt obrotowy, prowizje kredytowe, kredyt terminowy.

Nie mylić z pojęciem: kredyt w rachunku bieżącym.

Kredyt pomostowy

ang. bridge loan

Kredyt pomostowy to krótkoterminowy kredyt, który finansuje potrzeby firmy do czasu uzyskania docelowego źródła, na przykład wpływów z emisji akcji lub obligacji, dotacji, sprzedaży majątku albo długoterminowego kredytu. W transakcji M&A kupujący może sfinansować cenę kredytem pomostowym, a następnie spłacić go emisją albo kredytem długoterminowym. Kredyt pomostowy ma zwykle wyższe oprocentowanie lub prowizje rosnące z czasem, co skłania do szybkiej spłaty. Głównym ryzykiem jest brak docelowego finansowania w terminie spłaty.

Zobacz też: kredyt akwizycyjny, refinansowanie, przedterminowa spłata kredytu.

Kredyt terminowy

ang. term loan

Kredyt terminowy to kredyt wypłacany jednorazowo lub w transzach w określonym okresie dostępności, a następnie spłacany według harmonogramu albo jednorazowo na końcu umowy. Spłaconej kwoty nie można ponownie wykorzystać, czym różni się od kredytu odnawialnego (rewolwingowego). W finansowaniu przejęć i w kredytach konsorcjalnych (syndykowanych) kredyt terminowy finansuje zwykle cenę nabycia albo refinansowanie dotychczasowego długu. W finansowaniu lewarowanym dzieli się go często na transzę A, spłacaną w ratach, i transzę B, spłacaną głównie albo w całości w terminie ostatecznym. Kredyt inwestycyjny jest zwykle kredytem terminowym.

Zobacz też: kredyt konsorcjalny (syndykowany), kredyt inwestycyjny, kredyt akwizycyjny.

Nie mylić z pojęciem: kredyt odnawialny (rewolwingowy).

Kredyt w rachunku bieżącym

ang. overdraft facility

Kredyt w rachunku bieżącym to limit zadłużenia na rachunku bieżącym firmy, z którego korzysta ona w miarę potrzeb, a każda wpłata na rachunek automatycznie zmniejsza zadłużenie. Odsetki płaci się od faktycznie wykorzystanej kwoty, a od niewykorzystanej części bank może pobierać prowizję. Kredyt pokrywa krótkoterminowe niedobory płynności, na przykład gdy klienci płacą z opóźnieniem. Udziela się go zwykle na rok z możliwością przedłużenia, a bank przy każdym odnowieniu ponownie ocenia zdolność kredytową.

Zobacz też: kredyt obrotowy, kredyt odnawialny (rewolwingowy), limit wielocelowy (linia wielocelowa).

Leasing

ang. lease financing, leasing

Leasing to umowa, w której finansujący nabywa rzecz wskazaną przez korzystającego i oddaje mu ją do używania za wynagrodzeniem w ratach, zwykle z możliwością wykupu po zakończeniu umowy. W Polsce podział na leasing operacyjny i finansowy wynika z przepisów podatkowych, a w sprawozdaniach według ustawy o rachunkowości i MSSF ujęcie może być inne. Według MSSF 16 korzystający co do zasady ujmuje aktywo i zobowiązanie z tytułu leasingu, co w porównaniu z ujęciem opłat leasingowych w kosztach operacyjnych zwiększa EBITDA, a dług netto wtedy, gdy jego umowna definicja obejmuje zobowiązania leasingowe. Leasingu udzielają firmy leasingowe, w tym spółki z grup bankowych.

Zobacz też: MSSF 16 (leasing) a EBITDA i dług netto, kredyt inwestycyjny.

Limit wielocelowy (linia wielocelowa)

ang. multi-purpose credit line

Limit wielocelowy (linia wielocelowa) to limit kredytowy udostępniany na podstawie umowy ramowej z bankiem, z którego firma korzysta jako z jednego łącznego limitu na różne produkty, na przykład kredyt w rachunku bieżącym, kredyt odnawialny (rewolwingowy), gwarancje bankowe i akredytywy. Firma rozdziela limit między produkty w granicach ustalonych w umowie podlimitów. Pozwala to łączyć finansowanie gotówkowe z produktami niegotówkowymi, takimi jak gwarancje i akredytywy, przy jednej ocenie zdolności kredytowej i jednym pakiecie zabezpieczeń. Umowę zawiera się zwykle na rok lub kilka lat.

Zobacz też: kredyt w rachunku bieżącym, gwarancja bankowa, akredytywa dokumentowa.

List patronacki

ang. comfort letter

List patronacki to oświadczenie spółki dominującej skierowane do banku, który finansuje jej spółkę zależną, w którym spółka dominująca deklaruje na przykład utrzymanie udziału w spółce zależnej albo wspieranie jej płynności. Stosuje się go, gdy spółka dominująca chce wesprzeć finansowanie spółki zależnej bez udzielania poręczenia lub gwarancji. Przepisy nie regulują listu patronackiego, więc jego skutki prawne zależą od treści dokumentu. List miękki zawiera jedynie zapewnienia, a list twardy może zawierać zobowiązanie do zapewnienia spółce zależnej środków na spłatę kredytu.

Zobacz też: gwarancja bankowa, zabezpieczenia kredytu.

Nie mylić z pojęciem: poręczenie.

Marża kredytowa i oprocentowanie zmienne

ang. credit margin and floating interest rate

Oprocentowanie zmienne kredytu składa się ze stopy referencyjnej, na przykład WIBOR 3M lub POLSTR, i marży kredytowej, czyli części oprocentowania uzgodnionej w umowie kredytu. Terminowy WIBOR ustala się zwykle z góry na każdy okres odsetkowy, a stopy składane POLSTR wylicza się z historycznych wartości stawki jednodniowej. Marża odzwierciedla ryzyko kredytobiorcy, jakość zabezpieczeń i koszty banku. Umowa może przewidywać marżę zależną od wskaźnika długu netto do EBITDA, która spada, gdy ten wskaźnik się obniża. Ryzyko wzrostu stóp kredytobiorca może ograniczyć transakcją zamiany stóp procentowych (IRS).

Zobacz też: stopa referencyjna, prowizje kredytowe, transakcja zamiany stóp procentowych, koszt długu.

Mechanizm podzielonej płatności

ang. split payment mechanism

Mechanizm podzielonej płatności (split payment) to sposób zapłaty faktury przelewem w złotych, za pomocą specjalnego komunikatu przelewu, w którym kwota VAT z faktury trafia na rachunek VAT dostawcy, a kwota netto zwykle na jego rachunek rozliczeniowy. Środki z rachunku VAT można przeznaczyć głównie na zapłatę VAT z faktur dostawców oraz podatków i składek (art. 62b Prawa bankowego). Podatnik musi zastosować mechanizm przy zapłacie za towary i usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, gdy kwota należności ogółem na fakturze przekracza 15 000 zł lub jej równowartość w walucie obcej, z wyjątkami, na przykład w zakresie potrącenia; w pozostałych przypadkach można go stosować dobrowolnie, jeżeli płatność spełnia warunki jego użycia (art. 108a ustawy o VAT). Część wpływów jest więc związana na rachunku VAT, co trzeba uwzględnić w planowaniu płynności.

Zobacz też: cash pooling; kapitał obrotowy netto, NWC.

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji

ang. submission to enforcement

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji to złożone w formie aktu notarialnego oświadczenie dłużnika, że podda się egzekucji co do określonego świadczenia (art. 777 § 1 pkt 4 i 5 Kodeksu postępowania cywilnego). Akt notarialny jest tytułem egzekucyjnym, więc po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności bank może wszcząć egzekucję bez procesu. W typowym zabezpieczeniu bankowym akt wskazuje kwotę maksymalną, zdarzenie, od którego zależy wykonanie obowiązku, i termin, do którego wierzyciel może wystąpić o klauzulę. Po uchyleniu przepisów o bankowym tytule egzekucyjnym stało się standardowym zabezpieczeniem kredytów. Składa je kredytobiorca, często też poręczyciel, a właściciel obciążonej rzeczy, który nie jest dłużnikiem osobistym, może poddać się egzekucji z tej rzeczy (pkt 6).

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, zastaw rejestrowy.

Poręczenie

ang. suretyship

Poręczenie to umowa, w której poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela wykonać zobowiązanie dłużnika na wypadek, gdyby dłużnik go nie wykonał. Odpowiedzialność poręczyciela jest akcesoryjna, czyli zależy od istnienia i zakresu długu głównego, i co do zasady solidarna z dłużnikiem. Oświadczenie poręczyciela wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Banki przyjmują poręczenia spółek z grupy i wspólników, często wraz z ich oświadczeniem o poddaniu się egzekucji. Nie mylić z gwarancją bankową, która jest zobowiązaniem samodzielnym.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, list patronacki, gwarancja bankowa, gwarancja spółki dominującej.

Promesa kredytowa

ang. commitment letter

Promesa kredytowa to pisemne zobowiązanie banku do udzielenia kredytu na określonych warunkach, jeżeli wnioskodawca spełni wskazane w niej warunki w oznaczonym terminie. Zwykle wydaje się ją po pozytywnej decyzji kredytowej, a za jej wydanie bank może pobrać prowizję. W transakcji M&A kupujący przedstawia promesę sprzedającemu jako dowód, że bank zobowiązał się, pod określonymi warunkami, sfinansować cenę. Promesy bywają też wymagane w przetargach publicznych. Od wiążącej promesy należy odróżnić ofertę indykatywną, która jedynie wstępnie opisuje możliwe warunki i nie zobowiązuje banku do udzielenia kredytu.

Zobacz też: kredyt akwizycyjny, oferta wiążąca.

Prowizje kredytowe

ang. loan fees, upfront fee, commitment fee

Prowizje kredytowe to opłaty pobierane przez bank obok odsetek. Prowizję przygotowawczą płaci się jednorazowo, zwykle jako procent kwoty kredytu, przy podpisaniu umowy lub pierwszej wypłacie. Prowizja od niewykorzystanej kwoty (prowizja za gotowość) wynagradza bank za utrzymywanie dostępnego, a niewykorzystanego limitu, na przykład w kredycie odnawialnym (rewolwingowym). Umowa może też przewidywać prowizje za zmianę warunków, przedterminową spłatę i wydanie gwarancji. W kredycie konsorcjalnym (syndykowanym) dochodzą prowizje aranżera i agenta kredytu.

Zobacz też: marża kredytowa i oprocentowanie zmienne, kredyt odnawialny (rewolwingowy), przedterminowa spłata kredytu.

Przedterminowa spłata kredytu

ang. loan prepayment

Przedterminowa spłata kredytu to spłata całości lub części kredytu przed terminem wynikającym z harmonogramu. W kredycie dla firmy umowa określa, czy spłata jest dozwolona, z jakim wyprzedzeniem trzeba ją zgłosić i czy bank pobiera prowizję, często tylko w pierwszych latach. Umowa może też nakładać obowiązek przedterminowej spłaty, na przykład z wpływów ze sprzedaży majątku, z nadwyżki przepływów pieniężnych albo przy zmianie kontroli. Gdy ryzyko stopy procentowej kredytu zabezpieczono transakcją zamiany stóp procentowych (IRS), przedterminowa spłata może wymagać jej rozliczenia lub zmiany.

Zobacz też: refinansowanie; harmonogram spłat, okres karencji i spłata balonowa; prowizje kredytowe; spłata z nadwyżki środków pieniężnych.

Przelew (cesja) wierzytelności na zabezpieczenie

ang. security assignment of receivables

Przelew (cesja) wierzytelności na zabezpieczenie to przeniesienie na bank wierzytelności kredytobiorcy, na przykład od odbiorców, z kontraktu albo z umowy ubezpieczenia majątku, aby zabezpieczyć spłatę kredytu. Po spłacie kredytu wierzytelności wracają do kredytobiorcy, zwykle na podstawie warunku rozwiązującego w umowie przelewu albo przelewu zwrotnego. Przelew może być jawny, gdy dłużnik przelanej wierzytelności zostaje zawiadomiony o przelewie i zwykle płaci na rachunek wskazany przez bank, albo cichy, gdy zawiadomienie następuje dopiero przy problemach ze spłatą kredytu. W kredycie inwestycyjnym bank obejmuje zwykle przelewem prawa z polisy ubezpieczenia finansowanego majątku.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, faktoring i faktoring odwrotny.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie

ang. security transfer of title

Przewłaszczenie na zabezpieczenie to przeniesienie na bank przez dłużnika lub osobę trzecią własności rzeczy ruchomej lub papierów wartościowych do czasu spłaty kredytu wraz z odsetkami i prowizją (art. 101 Prawa bankowego). Rzecz zostaje zwykle u przewłaszczającego, który dalej jej używa, a po spłacie długu własność wraca do niego automatycznie na podstawie warunku rozwiązującego albo bank musi ją przenieść z powrotem, zależnie od umowy. Gdy przeniesiono własność rzeczy oznaczonych co do gatunku lub zbioru rzeczy, dłużnik lub osoba trzecia musi je wyodrębnić i oznaczyć oraz, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, prowadzić ewidencję zmian. Przewłaszczenie bywa stosowane zamiast zastawu rejestrowego, bo nie wymaga wpisu do rejestru.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, zastaw finansowy i blokada środków na rachunku.

Nie mylić z pojęciem: zastaw rejestrowy.

Przypadek naruszenia

ang. event of default

Przypadek naruszenia to zdarzenie wymienione w umowie kredytu, które, z zastrzeżeniem umowy i przepisów, może uprawniać bank do wypowiedzenia umowy, postawienia kredytu w stan wymagalności albo wstrzymania wypłat. Obejmuje zwykle brak płatności, naruszenie kowenantów, nieprawdziwe oświadczenia, naruszenie innej umowy finansowej (cross-default), niewypłacalność, otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub ogłoszenie upadłości i istotną niekorzystną zmianę. Umowy przewidują często czas na usunięcie naruszenia. Bank może też udzielić zgody na odstępstwo (waiver). Przepisy Prawa restrukturyzacyjnego mogą ograniczać wypowiedzenie umowy po otwarciu postępowania.

Zobacz też: wypowiedzenie umowy kredytu, klauzula cross-default, kowenanty, zgoda na odstępstwo.

Rachunek rezerwy obsługi długu

ang. debt service reserve account, DSRA

Rachunek rezerwy obsługi długu (DSRA) to rachunek bankowy kredytobiorcy, na którym musi on utrzymywać środki wystarczające na obsługę długu przez okres określony w umowie kredytu, na przykład na kilka najbliższych rat kapitału i odsetek. Z rezerwy pokrywa się raty, gdy bieżące przepływy pieniężne nie wystarczą. Środki na rachunku obciąża się zwykle zastawem finansowym albo blokadą na rzecz banku. Rachunek stosuje się przede wszystkim w finansowaniu projektów i w kredytach akwizycyjnych. Umowa może dopuszczać zamiast gotówki gwarancję bankową.

Zobacz też: finansowanie projektów, wskaźnik pokrycia obsługi długu, zastaw finansowy i blokada środków na rachunku.

Refinansowanie

ang. refinancing

Refinansowanie to spłata istniejącego długu ze środków nowego finansowania, zwykle na korzystniejszych warunkach albo w lepiej dopasowanej strukturze. Spółki refinansują dług, aby obniżyć marżę, wydłużyć okres spłaty, zwolnić zabezpieczenia lub złagodzić kowenanty. W transakcji M&A refinansowanie zadłużenia spółki przejmowanej bywa konieczne, bo umowy kredytu zawierają zwykle klauzulę zmiany kontroli. Przedterminowa spłata kredytu może wymagać zapłaty prowizji, a nowy bank uzależnia uruchomienie kredytu od uzgodnienia spłaty dotychczasowego długu i zobowiązania dotychczasowego wierzyciela do zwolnienia zabezpieczeń po spłacie.

Zobacz też: kredyt akwizycyjny, kredyt inwestycyjny.

Spłata z nadwyżki środków pieniężnych

ang. cash sweep

Spłata z nadwyżki środków pieniężnych (cash sweep) to obowiązek przeznaczenia określonej w umowie części nadwyżki przepływów pieniężnych kredytobiorcy, pozostałej po obsłudze długu i uzgodnionych wydatkach, na przedterminową spłatę kredytu. Umowa definiuje nadwyżkę (excess cash flow) i jej część, która trafia do banku. Ta część często maleje, gdy spada wskaźnik długu netto do EBITDA. Mechanizm stosuje się zwykle w kredytach akwizycyjnych i w finansowaniu projektów, aby szybciej obniżyć zadłużenie. Pośrednio zmniejsza też środki dostępne na wypłatę dywidendy.

Zobacz też: przedterminowa spłata kredytu, kredyt akwizycyjny, finansowanie projektów, wskaźnik długu netto do EBITDA.

Stopa referencyjna

ang. reference rate, WIBOR, POLSTR

Stopa referencyjna to wskaźnik rynkowy, od którego zależy oprocentowanie zmienne kredytów, obligacji i instrumentów pochodnych. W Polsce nadal stosuje się WIBOR, administrowany przez GPW Benchmark. Reforma wskaźników przewiduje zastąpienie go wskaźnikiem POLSTR, publikowanym od czerwca 2025 r. i opartym na transakcjach jednodniowych; w umowach stosuje się jego stopy składane, na przykład POLSTR 1M Stopa Składana. Komisja Nadzoru Finansowego oczekuje, że po 31 grudnia 2026 r. instytucje nadzorowane co do zasady nie będą zawierać nowych umów opartych na WIBOR, a WIBOR 1M, 3M i 6M będzie publikowany do 31 grudnia 2036 r.

Zobacz też: marża kredytowa i oprocentowanie zmienne, transakcja zamiany stóp procentowych.

Tajemnica bankowa

ang. banking secrecy

Tajemnica bankowa to obowiązek banku, jego pracowników i osób, przez które bank wykonuje czynności bankowe, zachowania w poufności wszystkich informacji dotyczących czynności bankowej, uzyskanych w czasie negocjacji oraz zawierania i realizacji umowy (art. 104 Prawa bankowego). Bank może ujawnić te informacje tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie, na przykład gdy klient na piśmie lub w postaci elektronicznej upoważni bank do przekazania określonych informacji wskazanej osobie (art. 104 ust. 3) albo na żądanie uprawnionych organów. Banki wymieniają informacje o zadłużeniu klientów przez instytucje utworzone na podstawie art. 105 ust. 4 Prawa bankowego, w tym przez Biuro Informacji Kredytowej. W due diligence dane o kredytach spółki przejmowanej przekazuje sama spółka.

Zobacz też: zdolność kredytowa, prawne due diligence.

Transakcja zamiany stóp procentowych

ang. interest rate swap, IRS

Transakcja zamiany stóp procentowych (IRS) to umowa, w której strony wymieniają płatności odsetkowe od tej samej kwoty nominalnej: zwykle jedna płaci odsetki według stałej stopy, druga według stopy zmiennej, na przykład WIBOR lub POLSTR. Kredytobiorca z kredytem o zmiennym oprocentowaniu zawiera IRS, aby ekonomicznie zamienić zmienną stopę referencyjną na stałą i ograniczyć wpływ wzrostu stopy referencyjnej na koszt długu, jeżeli kwota, okres i wskaźnik IRS odpowiadają kredytowi. Kwoty nominalnej się nie wymienia, a płatności przypadające na ten sam dzień strony rozliczają zwykle netto. Banki wymagają takiego zabezpieczenia na przykład przy kredytach akwizycyjnych, a wcześniejsze zamknięcie IRS wymaga rozliczenia jego wyceny rynkowej, które może oznaczać płatność na rzecz banku albo od banku.

Zobacz też: marża kredytowa i oprocentowanie zmienne, stopa referencyjna, zabezpieczenie ryzyka walutowego.

Umowa kredytu

ang. loan agreement

Umowa kredytu to umowa, w której bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony kwotę środków pieniężnych na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się korzystać z niej na warunkach umowy, zwrócić wykorzystaną kwotę z odsetkami w oznaczonych terminach i zapłacić prowizję (art. 69 Prawa bankowego). Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie (art. 69 ust. 2 Prawa bankowego). Określa między innymi kwotę, cel, terminy spłaty, oprocentowanie, zabezpieczenia, warunki uruchomienia, kowenanty i przypadki naruszenia. Udzielanie kredytów jest czynnością bankową zastrzeżoną co do zasady dla banków, choć odrębne ustawy mogą do tego uprawniać inne instytucje (art. 5 ust. 4 i 5). Pozostałe podmioty udzielają pożyczek na podstawie Kodeksu cywilnego.

Zobacz też: zdolność kredytowa, marża kredytowa i oprocentowanie zmienne, kowenanty, warunki uruchomienia kredytu, beneficjent rzeczywisty i KYC.

Umowa między wierzycielami

ang. intercreditor agreement

Umowa między wierzycielami (intercreditor agreement) to umowa, w której wierzyciele tego samego dłużnika, na przykład bank udzielający kredytu uprzywilejowanego, pożyczkodawca mezzanine i wspólnicy z pożyczkami, ustalają kolejność spłat i zaspokojenia z zabezpieczeń. Określa podporządkowanie długu, ograniczenia płatności na rzecz wierzycieli podporządkowanych, zasady podejmowania decyzji o egzekucji i wykonywaniu zabezpieczeń oraz podział wpływów z nich. Stosuje się ją przy finansowaniu przejęć z kilkoma warstwami długu. Jej stronami są zwykle także dłużnik i spółki z jego grupy.

Zobacz też: kredyt akwizycyjny.

Umowa o wstrzymaniu działań wierzycieli

ang. standstill agreement

Umowa o wstrzymaniu działań wierzycieli (standstill) to umowa, w której banki i inni wierzyciele zobowiązują się przez określony czas nie wypowiadać kredytów i nie prowadzić egzekucji, a dłużnik przygotowuje w tym czasie plan restrukturyzacji zadłużenia. Może utrzymywać dotychczasowe limity albo je ograniczać, nakłada na dłużnika obowiązki informacyjne i wymaga zgody wierzycieli na ważne decyzje. Daje czas na porozumienie poza postępowaniem sądowym. Jeżeli porozumienia nie uda się osiągnąć, dłużnik może złożyć wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.

Zobacz też: wypowiedzenie umowy kredytu.

Warunki uruchomienia kredytu

ang. conditions precedent to drawdown

Warunki uruchomienia kredytu to wymagania z umowy kredytu, które kredytobiorca musi spełnić, zanim bank wypłaci pierwsze lub kolejne środki. W dokumentacji opartej na wzorach LMA nazywa się je warunkami zawieszającymi (conditions precedent). Obejmują zwykle dostarczenie dokumentów korporacyjnych i zgód, podpisanie umów zabezpieczeń i złożenie wniosków o ich wpis do rejestrów, wniesienie wkładu własnego, opinie prawne oraz potwierdzenie, że nie wystąpił przypadek naruszenia. W finansowaniu przejęć muszą zostać spełnione w terminie umożliwiającym zamknięcie transakcji, dlatego kupujący dąży do ograniczenia warunków do minimum, aby mieć pewność finansowania (certain funds). Nie mylić z warunkami zawieszającymi umowy sprzedaży udziałów lub akcji.

Zobacz też: umowa kredytu, promesa kredytowa, zabezpieczenia kredytu.

Nie mylić z pojęciem: warunki zawieszające.

Weksel in blanco

ang. blank promissory note

Weksel in blanco to weksel, w praktyce bankowej zwykle weksel własny dłużnika, na przykład kredytobiorcy, podpisany, lecz celowo niewypełniony w całości, zwykle bez sumy i terminu płatności. W praktyce bankowej do weksla dołącza się deklarację wekslową, w której wystawca upoważnia bank do jego uzupełnienia według ustalonych zasad, gdy kredyt nie zostanie spłacony. Spłatę weksla może zabezpieczyć poręczeniem wekslowym (awalem) osoba trzecia, na przykład wspólnik. Dla wierzyciela zaletą jest szybkie dochodzenie roszczenia w postępowaniu nakazowym. Weksel in blanco zabezpiecza również roszczenia Banku Gospodarstwa Krajowego wobec kredytobiorcy z tytułu wypłat z gwarancji de minimis.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, gwarancje publiczne, poręczenie.

Wskaźnik długu netto do EBITDA

ang. net debt to EBITDA

Wskaźnik długu netto do EBITDA to stosunek długu netto spółki do jej EBITDA, zwykle za ostatnie 12 miesięcy. Wyraża dług netto jako wielokrotność rocznej EBITDA. Nie pokazuje jednak, ile lat zajęłaby spłata, bo EBITDA pomija podatki, nakłady inwestycyjne i zmiany kapitału obrotowego. Jest podstawową miarą zadłużenia w kowenantach kredytowych i obligacyjnych oraz przy ocenie zdolności zadłużenia, na przykład w wykupach lewarowanych. Umowa kredytu precyzuje, jakie pozycje wchodzą do długu netto, na przykład zobowiązania leasingowe, i czy EBITDA uwzględnia korekty pro forma.

Zobacz też: dług netto, EBITDA, kowenanty.

Więcej w artykule „Dług w spółce przed sprzedażą. Za mały kosztuje przez lata, za duży przy transakcji”.

Wskaźnik LTV

ang. loan-to-value ratio, LTV

Wskaźnik LTV (loan-to-value ratio) to stosunek kwoty kredytu do wartości zabezpieczenia, zwykle nieruchomości, wyrażony w procentach. W kredycie na nieruchomość komercyjną bank ustala maksymalne LTV przy przyznaniu kredytu i często wpisuje je do umowy jako kowenant sprawdzany po aktualizacji wyceny. Im niższe LTV, tym większy zapas wartości chroni bank, gdy ceny nieruchomości spadną. Przekroczenie dopuszczalnego LTV może wymagać częściowej spłaty kredytu albo ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia.

Zobacz też: hipoteka, zabezpieczenia kredytu, zdolność kredytowa.

Wskaźnik pokrycia obsługi długu

ang. debt service coverage ratio, DSCR

Wskaźnik pokrycia obsługi długu (DSCR) to stosunek przepływów pieniężnych dostępnych na obsługę długu do płatności rat kapitałowych i odsetek w tym samym okresie. Wartość powyżej 1 oznacza, że przepływy wystarczają na obsługę długu. Banki stosują go w kowenantach oraz przy ocenie kredytów inwestycyjnych i finansowania projektów. Umowa kredytu określa sposób liczenia licznika, na przykład EBITDA pomniejszona o zapłacony podatek i nakłady inwestycyjne oraz skorygowana o zmianę kapitału obrotowego, a także płatności ujmowane w mianowniku, dlatego wartości DSCR z różnych umów nie zawsze są porównywalne.

Zobacz też: kowenanty, kredyt inwestycyjny, wskaźnik pokrycia odsetek.

Wskaźnik pokrycia odsetek

ang. interest coverage ratio, ICR

Wskaźnik pokrycia odsetek (ICR) to stosunek zysku operacyjnego (EBIT) albo EBITDA do kosztów odsetek w danym okresie. Pokazuje, ile razy ta miara pokrywa odsetki od długu. Nie uwzględnia spłat kapitału, więc spółka z wysokim ICR może mieć kłopot z obsługą długu, gdy zbliża się wysoka rata. Umowy kredytu i warunki emisji obligacji mogą wyznaczać minimalny poziom ICR jako kowenant finansowy i określają, z jakich pozycji i za jaki okres liczy się licznik i mianownik.

Zobacz też: kowenanty, wskaźnik pokrycia obsługi długu, wskaźnik długu netto do EBITDA.

Wypowiedzenie umowy kredytu

ang. termination of a loan agreement

Wypowiedzenie umowy kredytu to oświadczenie banku rozwiązujące umowę z upływem okresu wypowiedzenia, po którym niespłacony kredyt staje się wymagalny. Bank może obniżyć kwotę kredytu albo wypowiedzieć umowę, gdy kredytobiorca nie dotrzymał warunków udzielenia kredytu lub utracił zdolność kredytową, o ile Prawo restrukturyzacyjne nie stanowi inaczej (art. 75 Prawa bankowego). Bank nie może jednak wypowiedzieć umowy z powodu utraty zdolności kredytowej lub zagrożenia upadłością, gdy zgodził się na program naprawczy, który kredytobiorca należycie realizuje (art. 75 ust. 3–4). Termin wypowiedzenia wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy 7 dni, chyba że umowa przewiduje dłuższy. Gdy kredytobiorca opóźnia się ze spłatą, bank wzywa go do zapłaty w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych i informuje o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia w ciągu 14 dni roboczych od otrzymania wezwania (art. 75c).

Zobacz też: przypadek naruszenia, umowa o wstrzymaniu działań wierzycieli.

Zabezpieczenia kredytu

ang. loan security package

Zabezpieczenia kredytu to prawa i instrumenty, które pozwalają bankowi odzyskać należność, gdy kredyt nie zostanie spłacony: zabezpieczenia rzeczowe na majątku kredytobiorcy lub osób trzecich, zabezpieczenia osobiste oraz instrumenty ułatwiające dochodzenie należności i egzekucję. W Polsce typowy pakiet obejmuje hipotekę na nieruchomościach, zastaw rejestrowy na ruchomościach, udziałach lub zbiorze rzeczy, przelew (cesję) wierzytelności na zabezpieczenie, pełnomocnictwo do rachunku z blokadą środków, weksel in blanco, poręczenia i gwarancje oraz oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Zakres zabezpieczeń zależy od zdolności kredytowej, rodzaju kredytu i wartości majątku.

Zobacz też: zastaw rejestrowy, oświadczenie o poddaniu się egzekucji, kredyt inwestycyjny, hipoteka, przelew (cesja) wierzytelności na zabezpieczenie, weksel in blanco, zastaw finansowy i blokada środków na rachunku.

Zabezpieczenie ryzyka walutowego

ang. foreign exchange hedging

Zabezpieczenie ryzyka walutowego to transakcje lub rozwiązania operacyjne, którymi firma ogranicza wpływ zmian kursów walut na przychody, koszty lub zadłużenie. Podstawowymi narzędziami są kontrakt terminowy (forward), który ustala z góry kurs wymiany na przyszłą datę, oraz opcje walutowe, które dają prawo, ale nie obowiązek, wymiany po określonym kursie. Naturalnym zabezpieczeniem jest dopasowanie waluty kredytu do waluty wpływów, z których będzie spłacany. Transakcje zawiera się z bankiem na podstawie umowy ramowej, a bank przyznaje na nie limit skarbowy albo wymaga depozytu zabezpieczającego.

Zobacz też: transakcja zamiany stóp procentowych, dźwignia operacyjna.

Zakaz ustanawiania zabezpieczeń

ang. negative pledge

Zakaz ustanawiania zabezpieczeń (negative pledge) to zobowiązanie kredytobiorcy, że nie obciąży swojego majątku zabezpieczeniami na rzecz innych wierzycieli bez zgody banku, poza zabezpieczeniami dozwolonymi w umowie. Chroni pozycję banku, zwłaszcza gdy kredyt nie ma pełnego zabezpieczenia. Często towarzyszy mu klauzula pari passu, w której kredytobiorca oświadcza, że zobowiązania wobec banku mają co najmniej równorzędną pozycję z innymi niezabezpieczonymi i niepodporządkowanymi zobowiązaniami, z wyjątkiem tych, które mają pierwszeństwo z mocy ustawy. Naruszenie zakazu jest przypadkiem naruszenia umowy.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, przypadek naruszenia, umowa między wierzycielami.

Zastaw finansowy i blokada środków na rachunku

ang. financial pledge and account block

Zastaw finansowy to zastaw na prawach do środków pieniężnych na rachunku bankowym, na instrumentach finansowych lub na wierzytelnościach kredytowych, z wyłączeniem co do zasady wierzytelności z kredytów konsumenckich, ustanawiany bez wpisu do rejestru na podstawie ustawy o niektórych zabezpieczeniach finansowych, gdy jedną ze stron jest bank lub inna instytucja wskazana w ustawie, a żadną ze stron nie jest osoba fizyczna. Pozwala wierzycielowi szybko zaspokoić się z przedmiotu zastawu. Blokada środków na rachunku to ograniczenie, na mocy którego posiadacz rachunku nie może bez zgody banku dysponować określoną kwotą do czasu spłaty kredytu. Łączy się ją zwykle z pełnomocnictwem dla banku do pobrania środków. Oba stosuje się na przykład na rachunku rezerwy obsługi długu (DSRA). Nie mylić z zastawem rejestrowym.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, rachunek rezerwy obsługi długu, zastaw rejestrowy.

Zastaw rejestrowy

ang. registered pledge

Zastaw rejestrowy to zastaw na rzeczach ruchomych lub zbywalnych prawach majątkowych, ustanawiany na podstawie umowy i wpisu do rejestru zastawów prowadzonego przez sądy. Podstawą jest ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Przedmiot zastawu zostaje zwykle u zastawcy, więc może on nadal z niego korzystać, na przykład używać maszyn albo wykonywać prawa z udziałów. Zastaw można ustanowić także na zbiorze rzeczy ruchomych lub praw stanowiącym całość gospodarczą, choćby jego skład był zmienny, na przykład na zapasach w magazynie (art. 7 ust. 2 pkt 3). Umowa może przewidywać, w przypadkach i na warunkach określonych w ustawie, zaspokojenie przez przejęcie przedmiotu zastawu na własność albo jego sprzedaż w przetargu.

Zobacz też: zabezpieczenia kredytu, oświadczenie o poddaniu się egzekucji, przewłaszczenie na zabezpieczenie.

Zdolność kredytowa

ang. creditworthiness

Zdolność kredytowa to zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie (art. 70 Prawa bankowego). Bank co do zasady uzależnia od niej przyznanie kredytu i może żądać dokumentów potrzebnych do jej oceny. Wyjątkowo może udzielić kredytu podmiotowi bez zdolności kredytowej, jeżeli ustanowi on szczególny sposób zabezpieczenia spłaty kredytu i przedstawi program naprawy, który według oceny banku przywróci mu zdolność kredytową w określonym czasie (art. 70 ust. 2). U firmy bada głównie przepływy pieniężne, zadłużenie, rentowność i jakość zarządzania, a wynik wpływa na rating wewnętrzny i marżę. Sprawdza też historię kredytową, na przykład w Biurze Informacji Kredytowej. Utrata zdolności kredytowej pozwala bankowi co do zasady obniżyć kwotę kredytu albo wypowiedzieć umowę, z ograniczeniami wynikającymi z art. 75 Prawa bankowego i z Prawa restrukturyzacyjnego.

Zobacz też: umowa kredytu, wskaźnik pokrycia obsługi długu, wskaźnik długu netto do EBITDA, tajemnica bankowa.

Zgoda na odstępstwo

ang. waiver

Zgoda na odstępstwo (waiver) to pisemna zgoda banku, a w kredycie konsorcjalnym (syndykowanym) banków, których zgody wymaga umowa, czyli zależnie od sprawy określonej większości albo wszystkich banków, na niestosowanie określonego postanowienia umowy kredytu albo na rezygnację z wyciągania skutków jego naruszenia, na przykład przekroczenia kowenantu w danym okresie. Może dotyczyć jednego zdarzenia lub określonego czasu. Bank pobiera zwykle za nią prowizję i może zażądać zmian w umowie, takich jak wyższa marża. O zgodę występuje się najlepiej przed naruszeniem. Przy sprzedaży spółki zgody banku wymaga często zmiana kontroli.

Zobacz też: kowenanty, przypadek naruszenia, klauzula zmiany kontroli.

Jeśli planują Państwo bankowe finansowanie rozwoju lub przejęcia, zapraszamy na stronę usługi Finansowanie bankowe.

Pozostałe działy słownika: Podstawy i rodzaje transakcji, Proces sprzedaży i jego dokumenty, Due diligence, Wycena, Cena i jej rozliczenie, Umowa sprzedaży i podział ryzyka, Wspólnicy i prawa inwestora, Sprawozdania i wskaźniki finansowe, Giełda. Indeks wszystkich haseł: Słownik M&A i corporate finance.