Słownik M&A i corporate finance
Hasła tego działu opisują badanie spółki przed transakcją: jego rodzaje, od finansowego i podatkowego po due diligence IT i ESG, raport red flag, listę dokumentów i informacji, ujawnienia sprzedającego oraz zasady, na jakich konkurenci wymieniają informacje wrażliwe.
Hasła od A do Z (16):
- Badanie (analiza) jakości wyniku
- Clean team
- Due diligence
- Due diligence ESG
- Due diligence IT i cyberbezpieczeństwa
- Due diligence potwierdzające
- Finansowe due diligence
- Komercyjne (rynkowe) due diligence
- List ujawnień
- Lista dokumentów i informacji do due diligence
- Operacyjne i techniczne due diligence
- Podatkowe due diligence
- Prawne due diligence
- Raport red flag
- Reliance letter
- Ujawnienie
Badanie (analiza) jakości wyniku
Badanie (analiza) jakości wyniku (QoE, od ang. quality of earnings) to część finansowego due diligence, która ustala trwały, powtarzalny poziom wyniku spółki, zwykle EBITDA, na którym kupujący może oprzeć cenę. Eliminuje z wyniku wpływ zdarzeń jednorazowych i nietypowych, koryguje transakcje z podmiotami powiązanymi i wydatki prywatne właściciela, ujednolica zasady rachunkowości i sprawdza, czy wynik ma pokrycie w przepływach pieniężnych. Jednym z głównych rezultatów badania (analizy) jest mostek EBITDA (uzgodnienie EBITDA), który pokazuje przejście od wykazanej EBITDA do skorygowanej (znormalizowanej) EBITDA. Badanie (analizę) prowadzi doradca kupującego albo, przy vendor due diligence, doradca sprzedającego.
Zobacz też: skorygowana (znormalizowana) EBITDA, normalizacja EBITDA, mostek EBITDA (uzgodnienie EBITDA), finansowe due diligence.
Więcej w artykule „EBITDA właściciela i EBITDA, za którą zapłaci kupujący, to dwie różne liczby”.
Clean team
ang. clean team
Clean team to wyodrębniona grupa osób po stronie kupującego, zwykle zewnętrznych doradców i pracowników niezajmujących się bieżącą sprzedażą, ustalaniem cen ani strategią konkurencyjną, która jako jedyna ma w due diligence dostęp do najbardziej wrażliwych handlowo informacji spółki, na przykład cen, marż i warunków umów z klientami. Stosuje się go, gdy kupujący jest konkurentem spółki: wymiana takich informacji między konkurentami może być zakazanym porozumieniem ograniczającym konkurencję (art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) niezależnie od tego, czy transakcja wymaga zgody organu antymonopolowego, a przy koncentracji wymagającej zgody zwiększa też ryzyko jej przedwczesnego dokonania. Zasady działania clean teamu określa odrębna umowa lub regulamin: kto do niego należy, jakie informacje otrzymuje i w jakiej formie przekazuje wnioski zespołowi transakcyjnemu kupującego, zwykle w postaci zagregowanej.
Zobacz też: naruszenie obowiązku zawieszenia koncentracji, wirtualny pokój danych, due diligence.
Due diligence
ang. due diligence
Due diligence to badanie spółki prowadzone zwykle przez kupującego i jego doradców przed podpisaniem umowy, które ma potwierdzić, co kupujący nabywa, wykryć ryzyka i ustalić ich wpływ na cenę i treść umowy. Obejmuje zwykle obszar finansowy, podatkowy i prawny, a zależnie od transakcji także handlowy, operacyjny, informatyczny, środowiskowy i ESG. Opiera się na dokumentach udostępnionych w wirtualnym pokoju danych, pytaniach i odpowiedziach oraz rozmowach z zarządem. Wykryte ryzyka mogą prowadzić do korekty ceny, klauzul indemnifikacyjnych lub warunków zawieszających, a w skrajnych przypadkach do rezygnacji z transakcji.
Zobacz też: finansowe due diligence, podatkowe due diligence, prawne due diligence, komercyjne (rynkowe) due diligence, vendor due diligence, wirtualny pokój danych, due diligence IT i cyberbezpieczeństwa, due diligence ESG.
Więcej w artykule „Due diligence jest ostatnią rundą negocjacji ceny”.
Due diligence ESG
ang. ESG due diligence
Due diligence ESG to badanie spółki pod kątem czynników środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego: zanieczyszczeń i zobowiązań środowiskowych, emisji, warunków i bezpieczeństwa pracy, łańcucha dostaw, praw człowieka, etyki biznesowej i przeciwdziałania korupcji. Kupujący, zwłaszcza fundusze i instytucje finansowe, prowadzą je ze względu na własne polityki inwestycyjne, obowiązki sprawozdawcze i ryzyka, które mogą obniżyć wartość spółki albo utrudnić jej finansowanie. Część ustaleń, na przykład zanieczyszczenie gruntu, wpływa bezpośrednio na cenę i klauzule indemnifikacyjne.
Zobacz też: due diligence.
Due diligence IT i cyberbezpieczeństwa
ang. IT and cybersecurity due diligence
Due diligence IT i cyberbezpieczeństwa to badanie systemów informatycznych spółki, ich architektury, licencji, zależności od dostawców, długu technologicznego, czyli przestarzałych rozwiązań wymagających wymiany, ochrony danych i odporności na ataki, a także historii incydentów bezpieczeństwa. W spółkach technologicznych obejmuje kod źródłowy, prawa do oprogramowania i wykorzystanie oprogramowania open source. Ustalenia przekładają się na koszty integracji i inwestycji po przejęciu, oświadczenia i zapewnienia, a przy poważnych lukach także na cenę.
Zobacz też: due diligence.
Due diligence potwierdzające
ang. confirmatory due diligence
Due diligence potwierdzające (confirmatory due diligence) to badanie, w którym kupujący weryfikuje informacje i założenia ustalone na wcześniejszym etapie, zwykle w wybranym zakresie, na przykład gdy sprzedający udostępnił raport vendor due diligence albo kupujący dobrze zna spółkę, a czasem także między podpisaniem umowy a zamknięciem transakcji. Weryfikuje ustalenia raportów sprzedającego, wyjaśnia otwarte pytania i aktualizuje informacje według stanu na dzień możliwie bliski podpisaniu umowy lub zamknięciu transakcji. Może skrócić proces i obniżyć koszty kupującego, który musi jednak ocenić, czy raporty sprzedającego, własna weryfikacja i zabezpieczenia w umowie wystarczą do ochrony przed pozostałymi ryzykami.
Zobacz też: due diligence, oferta wiążąca, reliance letter.
Nie mylić z pojęciem: vendor due diligence.
Finansowe due diligence
Finansowe due diligence to badanie sytuacji finansowej spółki na potrzeby transakcji, prowadzone zwykle przez doradcę kupującego, a przy vendor due diligence przez doradcę sprzedającego. Szacuje skorygowaną (znormalizowaną) EBITDA, analizuje dług netto i pozycje o charakterze dłużnym, określa normalny poziom kapitału obrotowego oraz ocenia jakość przepływów pieniężnych, nakłady inwestycyjne i wiarygodność prognoz. Badanie sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta kończy się sprawozdaniem z badania z opinią o sprawozdaniu finansowym, a finansowe due diligence analizuje liczby, od których zależą cena i mechanizm jej ustalenia.
Zobacz też: badanie (analiza) jakości wyniku; skorygowana (znormalizowana) EBITDA; dług netto; kapitał obrotowy netto, NWC.
Więcej w artykule „EBITDA właściciela i EBITDA, za którą zapłaci kupujący, to dwie różne liczby”.
Komercyjne (rynkowe) due diligence
ang. commercial due diligence, CDD
Komercyjne (rynkowe) due diligence (CDD, od ang. commercial due diligence) to badanie rynku i pozycji spółki na nim: wielkości i tempa wzrostu rynku, konkurencji, udziałów w rynku, klientów i ich lojalności, cen, kanałów sprzedaży oraz realności biznesplanu. Opiera się na danych rynkowych, rozmowach z klientami, dostawcami i ekspertami branżowymi oraz analizie danych sprzedażowych spółki. Zleca je zwykle inwestor finansowy (sponsor finansowy), a czasem także bank finansujący, bo od założeń rynkowych zależą prognoza przepływów pieniężnych i wycena.
Zobacz też: due diligence; wielkość rynku (TAM, SAM, SOM).
List ujawnień
ang. disclosure letter
List ujawnień (disclosure letter) to dokument, w którym sprzedający ujawnia kupującemu okoliczności, które są wyjątkami od oświadczeń i zapewnień, na przykład trwający spór, nietypową umowę albo zaległość. Ujawnienie wyłącza lub ogranicza, w zakresie określonym w umowie, odpowiedzialność sprzedającego z oświadczeń i zapewnień za daną okoliczność, dlatego kupujący żąda, by ujawnienia były konkretne i pozwalały ocenić ich skutki. Umowa określa, czy za ujawnioną uznaje się także całą zawartość wirtualnego pokoju danych, czy tylko treść listu, oraz czy sprzedający może aktualizować list przed zamknięciem transakcji. W umowach w stylu amerykańskim tę funkcję pełnią zwykle załączniki do umowy (disclosure schedules).
Zobacz też: oświadczenia i zapewnienia, ujawnienie, sandbagging.
Więcej w artykule „Sprzedał spółkę za 87,4 mln zł. Po 19 miesiącach kupujący zażądał zwrotu 11,3 mln zł”.
Lista dokumentów i informacji do due diligence
Lista dokumentów i informacji do due diligence (request list) to przekazywany sprzedającemu przez kupującego lub jego doradców wykaz dokumentów i danych potrzebnych do badania, podzielony na obszary, na przykład sprawy korporacyjne, finanse, podatki, umowy, kadry, nieruchomości i IT. Sprzedający udostępnia dokumenty w wirtualnym pokoju danych i oznacza, które pozycje listy zrealizował. Sprzedający przygotowany do transakcji kompletuje typowe dokumenty, zanim otrzyma listę, co skraca due diligence.
Zobacz też: due diligence, wirtualny pokój danych, pytania i odpowiedzi w procesie.
Operacyjne i techniczne due diligence
ang. operational and technical due diligence
Operacyjne i techniczne due diligence to badanie, jak spółka działa w praktyce: stanu i wydajności zakładów, maszyn i infrastruktury, procesów produkcyjnych i logistycznych, łańcucha dostaw, jakości, organizacji i kosztów operacyjnych. Na podstawie wyników badania kupujący ocenia potrzeby inwestycyjne, w tym zaległe nakłady odtworzeniowe, możliwe oszczędności i realność synergii kosztowych. Badanie prowadzą doradcy branżowi i inżynierowie, często razem z oceną środowiskową terenu i obiektów.
Zobacz też: due diligence, nakłady odtworzeniowe i rozwojowe (capex odtworzeniowy i rozwojowy).
Podatkowe due diligence
ang. tax due diligence
Podatkowe due diligence to badanie rozliczeń podatkowych spółki przede wszystkim za okresy, które nie uległy przedawnieniu, a w razie potrzeby także za wcześniejsze, na przykład gdy wpływają na bieżące rozliczenie strat podatkowych, w celu wykrycia zaległości i ryzyk, które po transakcji mogą obciążyć spółkę, a pośrednio kupującego. Obejmuje zwykle CIT, VAT, rozliczenia płatnika PIT i składek na ubezpieczenia społeczne, PCC, podatki lokalne, ceny transferowe, podatek u źródła, ulgi i zwolnienia, a także skutki podatkowe samej transakcji i jej struktury. Wykryte ryzyka kupujący uwzględnia w cenie albo zabezpiecza klauzulami indemnifikacyjnymi lub oświadczeniami i zapewnieniami podatkowymi z wydłużonym terminem na zgłaszanie roszczeń. Przy nabyciu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części nabywca może odpowiadać solidarnie ze zbywcą za jego zaległości podatkowe, w granicach określonych w art. 112 Ordynacji podatkowej.
Zobacz też: due diligence, klauzule indemnifikacyjne.
Prawne due diligence
ang. legal due diligence
Prawne due diligence to badanie sytuacji prawnej spółki: jej powstania i struktury właścicielskiej, tytułu sprzedającego do udziałów lub akcji, umowy spółki albo statutu i uchwał, głównych umów handlowych i finansowych, w tym klauzul zmiany kontroli, nieruchomości, własności intelektualnej, zezwoleń i koncesji, spraw pracowniczych, sporów oraz zgodności z przepisami, na przykład o ochronie danych osobowych i ochronie konkurencji. Raport z badania wskazuje ryzyka, ich skutki i sposób zabezpieczenia w umowie sprzedaży, a jego skrócona wersja, ograniczona do najpoważniejszych ryzyk, to raport red flag. Ustalenia kształtują oświadczenia i zapewnienia, warunki zawieszające i klauzule indemnifikacyjne.
Zobacz też: due diligence, klauzula zmiany kontroli, klauzule indemnifikacyjne.
Raport red flag
ang. red flag report
Raport red flag to skrócony raport z due diligence, który wskazuje poważne problemy i ryzyka spółki (red flags), ich możliwe skutki finansowe i sposób zabezpieczenia w transakcji, bez pełnego opisu badanych obszarów. Przygotowuje się go, gdy kupujący musi szybko podjąć decyzję albo chce ograniczyć koszty badania. Ryzyka dzieli się zwykle według wagi, od takich, które mogą przekreślić transakcję, po wymagające szczególnych zabezpieczeń w umowie.
Zobacz też: due diligence, dealbreaker, klauzule indemnifikacyjne.
Więcej w artykule „Due diligence jest ostatnią rundą negocjacji ceny”.
Reliance letter
ang. reliance letter
Reliance letter to pismo, w którym autor raportu z due diligence, na przykład firma doradcza albo kancelaria prawna, przyznaje wskazanej osobie, która raportu nie zlecała, prawo do oparcia się na jego ustaleniach przy transakcji i do dochodzenia od autora odszkodowania za szkodę wynikłą z błędów raportu, na warunkach określonych w piśmie. Samo udostępnienie raportu nie tworzy umowy między kupującym a autorem raportu, a reliance letter może być podstawą takich roszczeń. W transakcjach M&A autorzy wystawiają takie pisma między innymi do raportów z vendor due diligence oraz do raportów zleconych przez kupującego, które otrzymują jego kredytodawcy. Przy vendor due diligence potencjalni kupujący zwykle otrzymują raport albo jego projekt po podpisaniu non-reliance letter, w którym zrzekają się roszczeń wobec autora związanych z raportem i przyjmują, że korzystają z niego na własne ryzyko. W typowym procesie aukcyjnym reliance letter może otrzymać wybrany kupujący, zwykle przy podpisaniu umowy sprzedaży. Pismo może objąć także banki lub inne instytucje finansujące transakcję. Autor zwykle ogranicza w nim kwotowo swoją odpowiedzialność i określa termin na zgłoszenie roszczenia albo na jego dochodzenie. Strony negocjują też, które raporty i ich wersje obejmuje pismo oraz czy wynikające z niego uprawnienia można przenieść na inne podmioty, na przykład przyszłych kredytodawców.
Zobacz też: vendor due diligence, due diligence potwierdzające, due diligence.
Ujawnienie
ang. disclosure
Ujawnienie (disclosure) to przekazanie przez sprzedającego informacji o okolicznościach, które czynią oświadczenie lub zapewnienie nieprawdziwym albo niepełnym, tak by kupujący zawarł umowę ze świadomością tych okoliczności. Okoliczność ujawniona w sposób przewidziany w umowie nie daje zwykle podstawy do roszczeń z oświadczeń i zapewnień, ale może uzasadniać obniżenie ceny albo klauzulę indemnifikacyjną. Strony ustalają w umowie, czy za ujawnione uważa się tylko treść listu ujawnień, czy także dokumenty w wirtualnym pokoju danych i odpowiedzi udzielone w procesie. Od zakresu ujawnienia zależy też znaczenie postanowień o sandbaggingu.
Zobacz też: list ujawnień, oświadczenia i zapewnienia, sandbagging.
Więcej w artykule „Sprzedał spółkę za 87,4 mln zł. Po 19 miesiącach kupujący zażądał zwrotu 11,3 mln zł”.
Jeśli przygotowują Państwo spółkę do badania przez kupującego, zapraszamy na stronę usługi Transakcje M&A (fuzje i przejęcia).
Pozostałe działy słownika: Podstawy i rodzaje transakcji, Proces sprzedaży i jego dokumenty, Wycena, Cena i jej rozliczenie, Umowa sprzedaży i podział ryzyka, Wspólnicy i prawa inwestora, Sprawozdania i wskaźniki finansowe, Giełda, Bankowość korporacyjna. Indeks wszystkich haseł: Słownik M&A i corporate finance.